وقتی سردار احمد شاه به قدرت رسید سلسله ی « گورکانی هند » بسیار ضعیف شده بود. در سال 1747میلادی وقتی که « احمد شاه درانی » (بعد از به قدرت رسیدن، احمدشاه، ازطرف  سران ایلات افغانی لقب درانی گرفت و ملّقب به احمد شاه درانی گردید) به طرف هند لشکر کشید، «محمد شاه» پاد شاه هند وفات یافت و به جای پدر، «احمد شاه مغولی» قدرت را بدست گرفت و احمد شاه درانی نیز در عصر وی دهلی را فتح کرد.

بعد از فتح دهلی احمد شاه درانی از سرزمین هند مالیات می گرفت و با حاکم هند روابط حسنه بر قرار نمود و دختر خاندان شاهی گورکانی را برای پسرش، تیمور شاه به زنی گرفت.

دولت افغانستان؛ بعد از احمد شاه درانی نیز با این خانوادهء شاهی روابط نسبتا دوستانه داشت تا این که با ورود نیروهای انگلیس به هند به کلّی این سلسله منقرض شد.

در این زمان بر آسیای میانه خانواده « جنیدی » حکم می راند، حکومت جنیدی بر آسیای مرکزی تقریبا از ابتدای قرن هفدهم آغاز شده بود و تا زمان حکومت « تیمور شاه درانی » فرزند و جانشین احمد شاه درانی دوام پیدا کرد.شمال افغانستان مورد حملات لشکریان جنیدی قرار داشت، تا این که در سال دوّم حکومت احمد شاه       ( 1749 میلادی ) « شاه ولی خان وزیر »؛ به شمال کشور فرستاده شد و دولت جنیدی تعهّد کرد که به سرزمین افغانستان حمله نکند. در مقابل دولت افغانستان تعهّد نمود که از آنان در مقابل دشمنانشان حمایت کند. در سال 1767میلادی طیّ موافقتنامه ای دریای آمو به عنوان مرز افغانستان و امارت بخارا به رسمیّت شناخته شد و در سال 1785م. دولت جنیدی از بین رفت و دولت « منغیه ازبکی » بر آسیای مرکزی مسلّط گشت. بعد ها همچنان که افغانستان مورد تهدید استعمار انگلیس قرار گرفت؛ حکومت آسیای مرکزی نیز با فشار و تهدید روسها مواجه گشت تا این که آخرین شاه آنان بر اثر فشار روسها به افغانستان پناهنده شده و از بین رفت.

 به صورت خلاصه می توان گفت که در عصر احمد شاه درانی:

  1. در افغانستان بعد از چند قرن تضعیف و  فتور دولت، دوباره دولت مقتدر ملّی و مستقل بوجود آمد که سرزمین های تحت فرمان آن از هند تا خراسان و از آسیای مرکزی تا بحر هند وسعت داشت.
  2. هم زمان با حاکمیّت احمد شاه اوضاع ایران دچار هرج ومرج بود و فرماندهان نادر خان بعد از قتل او به جان هم افتاده بودند و مخصوصا دو سردار لشکر نادر به نام های کریم خان زند و آقا محمد خان قاجار با جنگهای پی در پی، اوضاع اجتماعی، سیاسی و اقتصادی این کشور را به هم ریخته بودند.
  3. دولت گورکانی مغولی هند رو به صنعف رفته و مغلوب لشکر کشیهای احمد شاه درانی گردیده و عملا تابع امپراطوری افغان گردیده بود.
  4. آسیای مرکزی که سلسلهء جنیدی بر آن حکم می راند نیز به تدریج رام و خراج گذار دولت احمد شاه درانی گردید.
  5. مردم افغانستان که بعد از قرن ها بی ثباتی و تحت سیطره بودن دولتهای مهاجم از بیرون کشور. اینک دولتی مستقل را تجربه می کردند، امّا این دولت هم تمام تلاشش را صرف لشکر کشی و توسعه قلمرو خود نمود، و از توجّه به اوضاع داخلی و ثبات ملّی- سیاسی ، اجتماعی و توجّه به علم و دانش غافل ماند. این در حالی بود که انقلاب صنعتی در اروپا تحوّلی شگرف بوجود آوده بود که در نتیجهء آن توانست انگلیس بر هند حاکمیّت یابد و اوضاع افغانستان و منطقه را دچار چالش کند که تا امروز نتیجهء بد آن را به گونه های متفاوت مردم و دولت های افغانستان تجربه می کنند.
  6. احمد شاه درانی با این که مردی دیندار و معتقد بود و در عین حال دوستدار مردم افغانستان؛ امّا نتوانست  اوضاع زمان خودش را زیرکانه تشخیص دهد و برای آیندهء امپراطوری خودش و مردم افغانستان درست تصمیم بگیرد تا چالشها و اوضاع بد اجتماعی و اقتصادی بعد از خودش را مردم و کشور تجربه نکنند. بعد از خودش، پسرش، تیمورشاه مشغول اداره ی حرمسرایش گردید و بعد از تیمورشاه، نوه های احمد شاه؛ افغانستان را با جنگهای کور داخلی که بین خود بوجود آورده بودند به خاک و خون کشیدند و این کشور را قربانی هوسهای شخصی خود کردند. 

منابع و مآخذ:

1-     عروج بارکزایی: ادوارد الالسیس، پیرسی، مترجم: عبد الرّحمن پژواک و محمد عثمان صدقی، مطبع عمومی کابل، چاپ اول، سال 1333شمسی.

2-     نگاهی به تاریخ معاصر افغانستان : محمد ابراهیم عطایی، مترجم : جمیل الرّحمن کامگار ، بنگاه انتشاراتی میوند، چاپ اول، سال 1383شمسی، پیشاور.

3-     تاریخ مختصر افغانستان: عبد الحی حبیبی، چاپ سوّم، دانش کتابخانه، سال1377شمسی، پیشاور.

4-     سراج التّواریخ: فیض محمد کاتب، طبع دار السّلطنه، سال 1331شمسی، کابل.

5-     احمد شاه بابا: میر غلام محمّد غبار، چاپ دوّم، دانش کتابخانه، 1376شمسی، پیشاور.

6-     افغانستان در پنج قرن اخیر: میر محمّد صدیق فرهنگ، جلد اول، انتشارات محمد وفایی، چاپ دوّم، 1374شمسی، قم، ایران .

7-     بالاحصار کابل: علی احمد کهزاد، جلد اول، مرکز نشراتی میوند، چاپ دوّم، 1378شمسی، پیشاور.

8-     پژوهشی در تاریخ هزاره ها: حسین علی یزدانی « حاج کاظم»، جلد دوم، چاپ اول، 1373شمسی، قم .

9-     افغانستان در مسیر تاریخ: غلام محمد غبار، نشر مولف با همکاری صحافی احسانی، جلد اول، قم.